قانون تجارت
تاریخ تصویب: 1311/02/13
مصوب 13 اردیبهشت ماه 1311 شمسی (کمیسیون قوانین عدلیه)
با اصلاحات و الحاقات بعدی
باب اول تجار و معاملات تجارتی
باب دوم دفاتر تجارتی و دفتر ثبت تجارتی ‹ فصل اول - دفاتر تجارتی
تبصره ـ تاجر باید کلیه مراسلات و مخابرات و صورت حسابهای وارده را نیز بترتیب تاریخ ورود مرتب نموده و در لفاف مخصوصی ضبط کند.
باب دوم دفاتر تجارتی و دفتر ثبت تجارتی ‹ فصل دوم - دفتر ثبت تجارتی
باب سوم شرکتهای تجارتی ‹ فصل اول در اقسام مختلفه شرکت ها و قواعد راجعه بآنها
بخش 1 (الحاقی 1347/12/24) تعریف و تشکیل شرکت سهامی
تبصره ـ (الحاقی 1347/12/24) در شرکتهای سهامی عام عبارت شرکت سهامی عام و در شرکتهای سهامی خاص عبارت شرکت سهامی خاص باید قبل از نامشرکت یا بعد از آن بدون فاصله با نام شرکت در کلیه اوراق و اطلاعیهها و آگهیها[آگهیهای] شرکت بطور روشن و خوانا قید شود.
تبصره ـ (الحاقی 1347/12/24) هرگاه قسمتی از تعهد مؤسسین بصورت غیر نقد باشد باید عین آن یا مدارک مالکیت آنرا در همان بانکی که برای پرداخت مبلغ نقدیحساب باز شده است تودیع و گواهی بانک را به ضمیمه اظهارنامه و ضمائم آن بمرجع ثبت شرکتها تسلیم نمایند.
تبصره ـ (الحاقی 1347/12/24) در صورتیکه ورقه تعهد سهم را شخصی برای دیگری امضاء کند هویت و نشانی کامل و سمت امضاء کننده قید و مدرک سمت او اخذ وضمیمه خواهد شد.
تبصره ـ (الحاقی 1353/11/22) هر گونه دعوت و اطلاعیه برای صاحبان سهام تا تشکیل مجمع عمومی سالانه باید در دو روزنامه کثیرالانتشار منتشر شود یکی از این دو روزنامه بوسیله مجمع عمومی مؤسس و روزنامه دیگر از طرف وزارت اطلاعات و جهانگردی تعیین میشود.
تبصره ـ (الحاقی 1347/12/24) سایر قیود و شرایطی که در این قانون برای تشکیل و ثبت شرکتهای سهامی عام مقرر است در مورد شرکتهای سهامی خاصلازمالرعایه نخواهد بود.
بخش 2(الحاقی 1347/12/24) سهام
تبصره 1 ـ (الحاقی 1347/12/24) سهم ممکنست بانام و یا بینام باشد.
تبصره 2 ـ (الحاقی 1347/12/24) در صورتیکه برای بعضی از سهام شرکت با رعایت مقررات اینقانون مزایائی قائل شوند اینگونه سهام سهام ممتاز نامیده میشود.
تبصره ـ (الحاقی 1347/12/24) مطالبه مبلغ پرداخت نشده سهام یا هر مقدار از آن باید از کلیه صاحبان سهام و بدون تبعیض بعمل آید.
تبصره ـ (الحاقی 1347/12/24) در مورد مواد 45 و 46 هرگاه پس از تجدید حراج مقداری از سهام بفروش نرسد صاحبان سهام بینام که بشرکت مراجعه میکنند بترتیب مراجعه بشرکت اختیار خواهند داشت از خالص حاصل فروش سهامی که فروخته شده بنسبت سهام بینام که در دست دارند وجه نقد دریافتکنند و یا آنکه برابر تعداد سهام بینام خود سهام بانام تحصیل نمایند و این ترتیب تا وقتی که وجه نقد و سهم فروخته نشده هر دو در اختیار شرکت قراردارد رعایت خواهد شد.
بخش 4(الحاقی 1347/12/24) اوراق قرضه
تبصره ـ (منسوخه 1347/12/24) در هر بار انتشار مبلغ اسمی اوراق قرضه و نیز قطعات اوراق قرضه (در صورت تجزیه) باید متساوی باشد.
تبصره ـ (منسوخه 1347/12/24) قبل از انجام تشریفات مذکور در ماده فوق هر گونه آگهی برای فروش اوراق قرضه ممنوع است.
تبصره ـ (منسوخه 1347/12/24) شورای پول و اعتبار شرایط بانکها و مؤسسات مالی را که میتوانند افزایش سرمایه شرکتها را پذیرهنویسی کنند تعیین خواهد نمود.
تبصره ـ (الحاقی 1347/12/24) گزارش مؤسسین باید حداقل پنج روز قبل از تشکیل مجمع عمومی مؤسس در محلی که در آگهی دعوت مجمع تعیین شده است برای مراجعه پذیرهنویسان سهام آماده باشد.
تبصره ـ (الحاقی 1347/12/24) در مجمع عمومی مؤسس کلیه مؤسسین و پذیرهنویسان حق حضور دارند و هر سهم دارای یک رأی خواهد بود.
تبصره ـ (الحاقی 1347/12/24) بدون قرائت گزارش بازرس یا بازرسان شرکت در مجمع عمومی اخذ تصمیم نسبت بترازنامه و حساب سود و زیان سال مالی معتبرنخواهد بود.
تبصره ـ (الحاقی 1347/12/24) در مواقعی که کلیه صاحبان سهام در مجمع حاضر باشند نشر آگهی و تشریفات دعوت الزامی نیست.
بخش 6(الحاقی 1347/12/24) هیئت مدیره
تبصره ـ (اصلاحی 1348/02/09) دادگاه شهرستان بتقاضای هر ذینفع حکم عزل هر مدیری را که برخلاف مفاد این ماده انتخاب شود یا پس از انتخاب مشمول مفاد اینماده گردد صادر خواهد کرد و حکم دادگاه مزبور قطعی خواهد بود.
تبصره 1 ـ (الحاقی 1347/12/24) از نظر اجرای مفاد این ماده شخص حقیقی که بعنوان نماینده شخص حقوقی عضو هیئت مدیره معرفی شده باشد در حکم عضوهیئت مدیره تلقی خواهد شد.
تبصره 2 ـ (الحاقی 1347/12/24) هرگاه رئیس هیئت مدیره موقتاً نتواند وظایف خود را انجام دهد وظایف او را نایب رئیس هیئت مدیره انجام خواهد داد.
تبصره ـ (الحاقی 1347/12/24) هیئت مدیره در هر موقع میتواند مدیر عامل را عزل نماید.
بخش 7(الحاقی 1347/12/24) بازرسان
تبصره ـ (الحاقی 1347/12/24) در حوزههائی که وزارت اقتصاد اعلام میکند وظائف بازرسی شرکتها را در شرکتهای سهامی عام اشخاصی میتوانند ایفا کنند که نامآنها در فهرست رسمی بازرسان شرکتها درج شده باشد. شرایط تنظیم فهرست و احراز صلاحیت بازرسی در شرکتهای سهامی عام و درج نام اشخاص صلاحیتدار در فهرست مذکور و مقررات و تشکیلات شغلی بازرسان تابع آئیننامهای میباشد که به پیشنهاد وزارت اقتصاد و تصویب کمیسیونهای اقتصاد مجلسین قابل اجرا خواهد بود.
تبصره ـ (الحاقی 1347/12/24) در صورتیکه شرکت بازرسان متعدد داشته باشد هر یک میتواند بتنهائی وظایف خود را انجام دهد لیکن کلیه بازرسان باید گزارش واحدی تهیه کنند. در صورت وجود اختلاف نظر بین بازرسان موارد اختلاف با ذکر دلیل در گزارش قید خواهد شد.
بخش 8(الحاقی 1347/12/24) تغییرات در سرمایه شرکت
تبصره 1 ـ (الحاقی 1347/12/24) فقط در شرکت سهامی خاص تأدیه مبلغ اسمی سهام جدید بغیر نقد نیز مجاز است.
تبصره 2 ـ (الحاقی 1347/12/24) انتقال اندوخته قانونی بسرمایه ممنوع است.
تبصره 1 ـ (الحاقی 1347/12/24) مجمع عمومی فوقالعاده که در مورد افزایش سرمایه اتخاذ تصمیم میکند شرایط مربوط به فروش سهام جدید و تأدیه قیمت آنرا تعیین یا اختیار تعیین آنرا به هیئت مدیره واگذار خواهد کرد.
تبصره 2 ـ (الحاقی 1347/12/24) پیشنهاد هیئت مدیره راجع بافزایش سرمایه باید متضمن توجیه لزوم افزایش سرمایه و نیز شامل گزارشی درباره امور شرکت از بدوسال مالی در جریان و اگر تا آنموقع مجمع عمومی نسبت به حسابهای سال مالی قبل تصمیم نگرفته باشد حاکی از وضع شرکت از ابتدای سال مالی قبل باشد گزارش بازرس یا بازرسان باید شامل اظهار نظر درباره پیشنهاد هیئت مدیره باشد.
تبصره ـ (الحاقی 1347/12/24) گزارش هیئت مدیره مذکور در این ماده باید مشتمل بر توجیه لزوم افزایش سرمایه و سلب حق تقدم از سهامداران و معرفی شخص یااشخاصی که سهام جدید برای تخصیص بآنها در نظر گرفته شده است و تعداد و قیمت اینگونه سهام و عواملی که در تعیین قیمت در نظر گرفته شدهاست باشد. گزارش بازرس یا بازرسان باید حاکی از تأیید عوامل و جهاتی باشد که در گزارش هیئت مدیره ذکر شده است.
تبصره ـ (الحاقی 1347/12/24) گواهینامه حق خرید سهم باید بهمان ترتیبی که برای امضای اوراق سهام شرکت مقرر است بامضاء برسد.
تبصره ـ (الحاقی 1347/12/24) اظهارنامههای مذکور در این ماده باید بامضاء کلیه هیئت مدیره رسیده باشد.
تبصره ـ (الحاقی 1347/12/24) کاهش اجباری سرمایه از طریق کاهش تعداد یا مبلغ اسمی سهام صورت میگیرد و کاهش اختیاری سرمایه از طریق کاهش بهای اسمیسهام بنسبت متساوی و رد مبلغ کاهش یافته هر سهم بصاحب آن انجام میگیرد.
بخش 9(الحاقی 1347/12/24) انحلال و تصفیه
بخش 10(الحاقی 1347/12/24) حسابهای شرکت
تبصره 1 ـ (الحاقی 1395/02/20) شرکتهای دولتی، مشمول مقررات این ماده در خصوص پاداش هیأت مدیره نیستند و تابع حکم مقرر در ماده (78) قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب 8 /7 /1386 میباشند.
تبصره 2 ـ (الحاقی 1395/02/20) هیچ فردی نمیتواند اصالتاً یا به نمایندگی از شخص حقوقی همزمان در بیش از یک شرکت که تمام یا بخشی از سرمایه آن متعلق به دولت یا نهادها یا مؤسسات عمومی غیردولتی است به سمت مدیرعامل یا عضو هیأت مدیره انتخاب شود. متخلف علاوه بر استرداد وجوه دریافتی به شرکت به پرداخت جزای نقدی معادل وجوه مذکور محکوم میشود.
تبصره ـ (الحاقی 1347/12/24) منظور از حسابداران رسمی مذکور در این ماده حسابداران موضوع فصل هفتم قانون مالیاتهای مستقیم مصوب اسفند سال 1345میباشد و در صورتیکه بموجب قانون شرایط و نحوه انتخاب حسابداران رسمی تغییر کند و یا عنوان دیگری برای آنان در نظر گرفته شود شاملحسابداران مذکور در این ماده نیز خواهد بود.
بخش 11(الحاقی 1347/12/24) مقررات جزائی
بخش 12(الحاقی 1347/12/24) مقررات مختلف مربوط به شرکتهای سهامی
تبصره ـ (الحاقی 1347/12/24) تعیین حقالزحمه مدیر یا مدیران تصفیهای که توسط دادگاه تعیین میشود بعهده دادگاه است.
تبصره ـ جرایدی که اعلانات فوق را باید منتشر نمایند همه ساله توسط وزارت عدلیه معین و اعلان خواهد شد.
بخش 12(الحاقی 1347/12/24) مقررات مختلف مربوط به شرکتهای سهامی ‹ مبحث دوم - شرکت با مسئولیت محدود
بخش 12(الحاقی 1347/12/24) مقررات مختلف مربوط به شرکتهای سهامی ‹ مبحث سوم - شرکت تضامنی
تبصره ـ در مورد بند (ج) هر گاه دلائل انحلال منحصراً مربوط بشریک یا شرکاء معینی باشد محکمه میتواند بتقاضای سایر شرکاء بجای انحلال حکم اخراج آن شریک یا شرکای معین را بدهد.
بخش 12(الحاقی 1347/12/24) مقررات مختلف مربوط به شرکتهای سهامی ‹ مبحث چهارم - در شرکت مختلط غیر سهامی
بخش 12(الحاقی 1347/12/24) مقررات مختلف مربوط به شرکتهای سهامی ‹ مبحث پنجم - شرکت مختلط سهامی
بخش 12(الحاقی 1347/12/24) مقررات مختلف مربوط به شرکتهای سهامی ‹ مبحث ششم - شرکت نسبی
بخش 12(الحاقی 1347/12/24) مقررات مختلف مربوط به شرکتهای سهامی ‹ مبحث هفتم شرکتهای تعاونی تولید و مصرف
بخش 12(الحاقی 1347/12/24) مقررات مختلف مربوط به شرکتهای سهامی ‹ فصل دوم در مقررات راجعه بثبت شرکتها و نشر شرکتنامهها
تبصره ـ شرکتهای خارجی نیز که بوسیله شعبه یا نماینده در ایران اشتغال بتجارت دارند در مورد اسناد و صورتحسابها و اعلانات و نشریات خود در ایران مشمول مقررات این ماده خواهند بود.
بخش 12(الحاقی 1347/12/24) مقررات مختلف مربوط به شرکتهای سهامی ‹ فصل سوم در تصفیه امور شرکتها
بخش 12(الحاقی 1347/12/24) مقررات مختلف مربوط به شرکتهای سهامی ‹ فصل چهارم - مقررات مختلفه
تبصره ـ دعوائی که سنخاً تابع مرور زمان کوتاه تری بوده یا بموجب اینقانون مرور زمان طولانی تری برای آن معین شده از مقررات این ماده مستثنی است.
باب چهارم برات - فتهطلب - چک ‹ فصل اول - برات ‹ مبحث اول - صورت برات
باب چهارم برات - فتهطلب - چک ‹ فصل اول - برات ‹ مبحث دوم - در قبول و نکول
باب چهارم برات - فتهطلب - چک ‹ فصل اول - برات ‹ مبحث سوم - در قبولی شخص ثالث
باب چهارم برات - فتهطلب - چک ‹ فصل اول - برات ‹ مبحث چهارم - در وعده برات
تبصره ـ همین قاعده در مورد سایر اوراق تجارتی نیز رعایت خواهد شد.
باب چهارم برات - فتهطلب - چک ‹ فصل اول - برات ‹ مبحث پنجم - ظهرنویسی
باب چهارم برات - فتهطلب - چک ‹ فصل اول - برات ‹ مبحث ششم - مسئولیت
تبصره ـ مفاد این ماده در مورد ورشکستگی هر چند نفری نیز که برای پرداخت یک دین مسئولیت تضامنی داشته باشند مرعی خواهد بود.
باب چهارم برات - فتهطلب - چک ‹ فصل اول - برات ‹ مبحث هفتم - در پرداخت
باب چهارم برات - فتهطلب - چک ‹ فصل اول - برات ‹ مبحث هشتم - تأدیه وجه برات بواسطه شخص ثالث
باب چهارم برات - فتهطلب - چک ‹ فصل اول - برات ‹ مبحث نهم - حقوق و وظایف دارنده برات
تبصره ـ هر گاه محل اقامت مدعیعلیه خارج از محلی باشد که وجه برات باید در آنجا پرداخته شود برای هر شش فرسخ یکروز اضافه خواهدشد.
باب چهارم برات - فتهطلب - چک ‹ فصل اول - برات ‹ مبحث دهم - در اعتراض (پروتست)
باب چهارم برات - فتهطلب - چک ‹ فصل اول - برات ‹ مبحث یازدهم - برات رجوعی
باب چهارم برات - فتهطلب - چک ‹ فصل اول - برات ‹ مبحث دوازدهم - قوانین خارجی
باب چهارم برات - فتهطلب - چک ‹ فصل دوم - در فته طلب
باب چهارم برات - فتهطلب - چک ‹ فصل سوم - چک
باب چهارم برات - فتهطلب - چک ‹ فصل چهارم - در مرور زمان
تبصره ـ مفاد این ماده در مورد بروات و چک و فته طلبهائی که قبل از تاریخ اجرای قانون تجارت مصوب 25 دلو 1303 و 12 فروردین و 12 خرداد 1304 صادر شده است قابل اجرا نبوده و این اسناد از حیث مرور زمان تابع مقررات مربوط بمرور زمان راجع باموال منقوله است.
تبصره ـ حکم فوق در موردی نیز جاری است که برات یا فته طلب یا چک یکی از شرایط اساسی مقرر در این قانون را فاقد باشد.
باب پنجم - اسناد در وجه حامل
باب ششم - دلالی ‹ فصل اول - کلیات
باب ششم - دلالی ‹ فصل دوم - اجرت دلال و مخارج
باب ششم - دلالی ‹ فصل سوم - دفتر
باب هفتم حقالعملکاری (کمیسیون)
تبصره ـ دستور فوق مانع از اجرای مجازاتیکه برای خیانت در امانت مقرر است نیست.
باب هشتم - قرارداد حمل و نقل
باب نهم – قائم مقام تجارتی و سایر نمایندگان تجارتی
باب دهم - ضمانت
باب یازدهم - در ورشکستگی ‹ فصل اول - در کلیات
باب یازدهم - در ورشکستگی ‹ فصل دوم - در اعلان ورشکستگی و اثرات آن
باب یازدهم - در ورشکستگی ‹ فصل سوم - در تعیین عضو ناظر
تبصره ـ در مورد این ماده و ماده فوق مستثنیات دین از مهر و موم معاف است.
باب یازدهم - در ورشکستگی ‹ فصل پنجم - در مدیر تصفیه
باب یازدهم - در ورشکستگی ‹ فصل ششم - در وظایف مدیر تصفیه ‹ مبحث اول - در کلیات
باب یازدهم - در ورشکستگی ‹ فصل ششم - در وظایف مدیر تصفیه ‹ مبحث دوم - در رفع توقیف و ترتیب صورت دارائی
باب یازدهم - در ورشکستگی ‹ فصل ششم - در وظایف مدیر تصفیه ‹ مبحث سوم - در فروش اموال و وصول مطالبات
باب یازدهم - در ورشکستگی ‹ فصل ششم - در وظایف مدیر تصفیه ‹ مبحث چهارم - در اقدامات تأمینیه
باب یازدهم - در ورشکستگی ‹ فصل ششم - در وظایف مدیر تصفیه ‹ مبحث پنجم - در تشخیص مطالبات طلبکارها
باب یازدهم - در ورشکستگی ‹ فصل هفتم - در قرارداد ارفاقی و تصفیه حساب تاجر ورشکسته ‹ مبحث اول - در دعوت طلبکارها و مجمع عمومی آنها
باب یازدهم - در ورشکستگی ‹ فصل هفتم - در قرارداد ارفاقی و تصفیه حساب تاجر ورشکسته ‹ مبحث دوم - در قرارداد ارفاقی فقره اول - در ترتیب قرارداد ارفاقی
باب یازدهم - در ورشکستگی ‹ فصل هفتم - در قرارداد ارفاقی و تصفیه حساب تاجر ورشکسته ‹ مبحث سوم - در تفریغ حساب و ختم عمل ورشکستگی
باب یازدهم - در ورشکستگی ‹ فصل هشتم - در اقسام مختلفه طلبکارها و حقوق هر یک از آنها ‹ مبحث اول در طلبکارهائیکه رهینه منقول دارند
باب یازدهم - در ورشکستگی ‹ فصل هشتم - در اقسام مختلفه طلبکارها و حقوق هر یک از آنها ‹ مبحث دوم در طلبکارهائیکه نسبت باموال غیر منقول حق تقدم دارند
باب یازدهم - در ورشکستگی ‹ فصل نهم در تقسیم بین طلبکارها و فروش اموال منقول
باب یازدهم - در ورشکستگی ‹ فصل دهم - در دعوی استرداد
باب یازدهم - در ورشکستگی ‹ فصل یازدهم - در طرق شکایت از احکام صادره راجع بورشکستگی
باب دوازدهم - در ورشکستگی بتقصیر و ورشکستگی بتقلب ‹ فصل اول - در ورشکستگی بتقصیر
باب دوازدهم - در ورشکستگی بتقصیر و ورشکستگی بتقلب ‹ فصل دوم - در ورشکستگی به تقلب
باب سیزدهم - در اعاده اعتبار
باب چهاردهم - اسم تجارتی
باب پانزدهم - شخصیت حقوقی ‹ فصل اول - اشخاص حقوقی
باب پانزدهم - شخصیت حقوقی ‹ فصل دوم - حقوق و وظائف و اقامتگاه و تابعیت شخص حقوقی
باب شانزدهم - مقررات نهائی
رئیس مجلس شورای ملی - دادگر